زێوەر ناوی عەبدوڵڵا کوڕی محەمەدی ئەفەندی مەلا ڕەسوڵی بەبنەچە پشدەرییە و لە ساڵی 1875 زایینی بەرامبەر 1291 کۆچی لە شاری سلێمانی لە گەڕەکی کانیسکان هاتۆتە دونیاوە وەک خۆی بۆمان ئەگێڕێتەوە لە ڕۆژنامەی “ژین” ژمارەی 618 شوباتی 1941 نوسیویە:

«ئەو ڕۆژەی ناردمیانە قوتابخانە تەسادۆفی نەورۆزی کورد،مامۆستاکەم وەرەقەیەکی “نەورۆزنامە”شی دابەمن پارەی بۆ برم.منداڵان لە هەموو لایەکەوە هەڵ ئەپەڕین و نەورۆزنامەیان ئەخوێندەوە منیش سەیرم ئەکردن نەم ئەزانی بێخوێنمەوە،کە هاتمەوە ماڵ دەستم کرد بە گریان ،باوکم وتی بۆچی ئەگری؟ئەوە پارە بۆ مامۆستا ئەوەش بۆ خەرجی خۆت. وتم بۆ پارە ناگریم .ڕفێقەکانم هەموو ئەم کاخەزە ئەخوێنەوە و من هیچ نازانم، وتی ڕۆڵە عاجز مەبە من فێرت ئەکەم، مێقدارێک خریک بوو شێعرێ فێر بووم ((نوروز شد،نوروزشد 1)) ئەنجا وامزانی میرزا شەفێعم…»

دایی لە حەوت ساڵان خرایە حوجرەی مەلا سەعید (خواجە ئەفەندی) بۆ بەر خوێندن.قورئان و ناگەهان و گوڵستان ئەخوێنی ، بەدەم فارسی خوێندنەوە دەست ئەکا بە (نصاب صبیان) و ئەچێتە فەقێیەتی، لە پێشا هەر لە سلێمانی ،بەڵام لەو ماوەیەدا فارسییە کەی لای خواجە ئەفەندی هەر ئەخوێند، لە پاشا ئەچێ بۆ مەریوان و بانە و لەوێوە بۆ موکریان و سابڵاخ 3 و ڕەواندوزدا ئەگەڕێتەوە بۆ هەولێر و کەرکووک و دێتەوە بۆ سلێمانی لە مزگەوتی (بەتەبەق) مزگەوتی عیرفان دەرزی عیلمی عەروز و قافیە لە لای عیرفان ئەفەندی ئەخوێنێ و ئەبێ بە موستەعیدێکی باش.

زەمان زەمانی تورک چوونە ئەستانبوڵ باو بووە،ئەمیش هەوای ئەو چوونە ی ئەکەوێتە سەر، لە ساڵی 1317ی ڕۆمیدا ملی ڕێ ئەگرێ و ئەچێ بۆ ئەستانبوڵ ،لەوێ لە لاێکەوە لەگەڵ عالم و ئەدیبەکانا هەڵسووکەوتی کردووە ،لە لایەکیشەو هەموو دەمێ تێکڵاوی لەگەڵ ئەو پیاوە کوردانە دا  کە لەوێ ئیش بەدەست بوون کردووە.چوار ساڵێک بە خوێندن و زیاد کردنی زانیاری دنیا دیدەیی لە ئەستانبوڵ ئەمێنێتەوە لە پاشا هاتۆتەە سلێمانی.

لە مارتی 1324ی ڕۆمی و دوای تاقیکردنەوە کراوە بە مامۆستای قەواعیدی زمانی تورکی لە ڕوشدەیەی عەسکەری بە موچەی 400قروش،تا هەڵگیراوە.

لە مارتی 1330ی ڕۆمی کە قوتابخانەکە گۆڕا بە مەعاریفی عوموومی و ناونرا “نەشویفەیە” دامەزرا بە وەکیلی مامۆستای یەکەم بە موچەی 500قروش پێیان ئە وت “باش معلم” و مایەوە بە مامۆستا هەتا ئیخلالی ئینگلیزی و لە کانوونی یەکەمی 918 کرا بە” باشکاتب تەحریرات” بە موچە 160 ڕوپییە.

کە ئینقلاب ڕووی دا لە شارا بێ ئیش و کار مایەوە تا لە 19 شوباتی 921 دا بە مامۆستا دامەرزا بە مامۆستای نموونەی سەعادەت بە موچەی 110 ڕوپییە.

زێوەر هەرچەند خێزان باریش بوو نەفسێکی زۆر بەرز و شاهانەی بووە .

زێوەر چۆن شاعێرانی پێش سەردەمی خۆی لە تورک و فارس ، کوردەکان کاریگەرییان لە سەری و ڕێباز و ڕێوشوێنی زۆریان بە شێعرەکانیەوە دیارە،هەروەها ئەمێش کارەگەری بەسەر شاعێرانی هاوچەرخی خۆی وەکوو عەلائەدین سەجادی، رەفیق حیلمی، عەلی باپیر، شێخ نوری شێخ ساڵح، عەلی ئاغا شاری ئەخۆڵ و بێکەس و بەختیار هەبووە.

زێوەر خاوەنی دوو ژن لە ژیانە بووە؛یەکەمیان کچی خاڵی خۆی بووە،ناوی رەعنا خانی کچی حاجی حەسەنی سەلیم ئاغای جوامێر ئاغای پشدەری بووە کە ئەکاتە خوشکی فایەق «بەختیار» کە دوو کچی بە ناوەکانی زووهرە و حلاوی لێ بووە و ژنی دووەمی شەمسە ی کچی حەمە سوری مەلا قادر بووە کە لە ویش سێ کچی بە ناوی جەمیلە و ئامینە و شایستە و دوو کوڕیش بەناوی مەحموود و حەسەنی لێ بووە.

مامۆستا بەهجەت سەعید کابان ئەگێڕێتەوە:

((لە هاوینی ساڵی 1947 لە خولێکی تایبەتدا کە بۆ قوتابییانی قوتابخانە سەرەتاییەکان کرابووەوە چەند مامۆستایەک وانە یان تیا ئەوتەوە یەکێک لە وانە خوالێخووشبوو فاێق بێ کەس بوو، ڕۆژێلیان لێم پرسی مامۆستا جوانترین و بە هێزترین شێعر بەلای جەنابتانەوە چیە؟ فەرمووی ئەم هۆنراوەی مامۆستا زێوەرە کە ئەڵێت:

گەرچی ئەرزی هێند بڵندی وەختە لای من بچێتە عەرش

واســــیتەی ســـــەربــــەرزی بۆ ئــیـــجرای ئایینی منی                         ))

مامۆستا زێوەر لە ڕۆژی 10-11-1948 لە گەڕەکی شێخانەکانی ئاسکان ،شەقامی کاک ئەحمەدی شێخئ ئێستە،لە تەنیشت مزگەوتی عێرفان لە تەمەنی 73 ساڵەگیدا دڵە گەورەکەی لە لێدان کەوت و گیانی پاکی  بەرەو ئاسمانی بەرین ڕێی گرتە بەر و تەرمە کەشی بەرەو گردی گوڵان بەڕێ دەکرێت.

مامۆستا ا.ا.هەوری بۆ فەوتی مامۆستا زێوەر ئەم هەڵبەیستەی وتووە:

کۆستی سەختی جەرگ بڕا

بەرگی ماتەم بۆ گشت بڕا

ئەمڕۆ فەرزە چوونکە زێوەر

لە باخی ژین وا چووە دەر

ئەو (زێوەر)ەی گشت ژیانی

کاتی پیری و گەنجی و جوانی

سەرفی ڕێگای مەعاریف کرد

نامرێ کەسێ بە ڕووی سوور مرد

بەرهەمەکانی زێوەر:

1.ژیانی پێغەمبەران

2.دەستە گوڵی لاوان

3.چیرۆکی خێوی ناو مزگەوت

4.داستانی(سوزناک کربلا)بە  فارسی لە چاپ دراوە1988

5.جێرۆکی حکوومەتێکی خەیاڵ و بەشێک لە کتێبی (من عمان الی العمادیة)کە ئەویان وەرگێڕانە

6.سۆزی نیشتمان

7.فەرهەنگی زێوەر،دەسنووسە و ئامادەیە بۆ چاپ

8.وەرگێڕانی کتێبی (الزنبقة البیضاء)کە هی نووسەرێکی رووسە بەناوی “گریگۆری بترۆف”

9.دیوانی شێعرەکانی زێوەر

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1:شێعرێکی فارسی منداڵانە

2:ناوی کتێبێکی فارسی شێخ سەعدی شیرازییە

3:ناوی پێشووی مەهابادە،ئەلانیش زۆربەی کوردەکان هەر بەو ناوە دەی ناسن.

کۆ کردنەوە و نووسینی : مەحموود عەبدی

نویسنده : hewram-vian

مشاهده همه نوشته ها

نوشته های مرتبط

ارسال یک پاسخ

نام * تارنما

پیوند به بیرون

Untitled 1

وبلاگ زانا سعیدزاده

وبلاگ خامه شکاو