موقعیت این اثر باستانی و تاریخی در صخره مرتفعی در حدود۷۶ کیلومتری شمال غرب شهر دیواندره و با احتساب همین مسافت تقریبی در شرق شهر سقز واقع است. موقعیت محلی غار و صخره‌های مرتفع پیرامون آن در میان روستاهای مسعود‌آباد (ترکان بلاغ) دیواندره از جنوب روستای میرسعید سقز از غرب روستای علی‌آباد، نخود دره تکاب از شمال و روستای یوزباش‌کندی از شرق و جنوب شرق محاط گردیده است، دسترسی به این غار از طریق شهر دیواندره و دو راهی تکاب گورباباعلی و از طریق سقز و مسیر اسفالته صاحب به میرسعید و از طریق تکاب و مسیر جاده خاکی روستای علی‌آباد امکان‌پذیر می‌باشد.

وجه تسمیه و ریشه لغوی اثر

در باب وجه تسمیه و ریشه لغوی واژه کرفتو تاکنون از محققین و پژوهشگرانی که از غار بازدید نموده‌اند و یا در مورد آن مطالعاتی را انجام داده‌اند نظریه مستندی ارائه نگردیده است، اما نقل قولهایی در این زمینه وجود دارد که به ذکر مختصری ازآنها بسنده می‌نماییم:

در میان عامه مردم منطقه از این غار با نام قلعه کرفتو (قه‌لای که‌رفتو) یاد می‌شود و نظری اجمالی بر اوضاع و احوال و وضعیت و چگونگی فضاهای موجود در آن گویای این امر است که این مکان، مامنی بوده برا ی پناه مردم در مواقع تاخت و تاز و تهاجم اقوام و قبایل گوناگون و در این مواقع ساکنین دسته‌جمعی به این غار پناه می‌بردند و این اثر عظیم و برجسته یکی از استحکامات نظامی و استراتژیک منطقه بشمار می‌رفته است.

ئەشکەوتی کەرەفتوو

برخی نیز عنوان می‌نمایند که کرفتو در اصل ”گرفتو“ بوده و این نسبت در زبان کردی به معنای گرفته شده و فتح شده است، البته در این امر که محل در اثر یک یورش وتهاجم آسیب دیده و پس از یک جنگ خونین فتح گردیده، شکی نیست اما بسیاری بعید می‌دانند که نام محل در اثر این فتح و پیروزی باشد.

آقای احمد شریفی‌فر- محقق کرد در باره این واژه می‌نویسد:

د رمورد وجه تسمیه کرفتو تاکنون تحقیقاتی انجام نپذیرفته، ولی نگارنده بر این باور است که شاید کرفتو از دوواژه ”کرف“ و ”تو“ ترکیب بایته باشد. واژه ”کرف یا کرفت“ در پهلوی به معنی ثواب است و گویا دراوستا به معنی ”ستایش“ و واژه ”تو“ نیز در زبانهای باستانی چون سومری و عیلامی به معنی خورشید و گرما است. در زبان کردی کنونی نیز گرما را ”تاو“ و خورشید را ”هه‌تاو“ خوانند. لذا اگر این ترکیب درست باشد، کرفتو باید بمعنی ستایشگاه خورشید باشد و احتمال می‌رود این غار و قلعه یکی ازمعابد مهرپرستی در کردستان باشد.

بهرجهت واژه و وجه تسمیه کرفتو هرچه باشد این مکان بعنوان یکی از آثار شاخص وحائز اهمیت استان مورد توجه است و تحت شماره ۳۳۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است و در طول سال مورد بازدید بسیاری از علاقمندان داخلی و خارجی قرار می‌گیرد. اینک بصورت مختصر مطالبی در باره وضعیت اثر بیان می‌گردد:

غار کرفتو ازنوع غارهای آهکی و طبیعی است و باحتمال بسیار زیاد در دوران سوم زمین‌شناسی شکل گرفته است و مختصر مطالعاتی که در باره وضعیت زمین‌شناسی آن توسط هیات کاوش کرفتو صورت گرفته این امر را ثابت می‌نماید.

در گذشته بر اثر سکونت اقوام گوناگون تغییرات دگرگونیها و دخل و تصرفاتی در غار ایجاد شده و فضاهایی بصورت اطاقهای تودرتو، راهرو و دالان عبوری و …. بوجود آمده و از این جهت در میان غارهای دست‌کن از شهرت خاصی برخوردار است و این شهرت بی‌دلیل بنوده، زیرا این غار از لحاظ بافت ساختمانی بی‌نظیر است.

ارتفاع دهانه ورودی غار (دهانه ورودی فعلی) از سرتپه در حدوده ۲۰ الی ۲۵ متر بوده که در گذشته راهی نسبتاً سخت ودشوار در کمر کوه و صخره بیرونی، هدایت بازدیدکنندگان به داخل غار را بعهده داشت، بصورتیکه با قرار دادن تعدادی سنگ‌چین و استفاده از پلکانهای چوبی علاقمندان میتوانستند با دشواری به داخل راه یابند.

در قسمت جلوی غار، چهار طبقه معماری صخره‌ای و دست‌کن ایجاده شده که در هر طبقه علاوه بر ایجاد اطاقهای تودرتو با پنجره‌ها و نورگیرهایی به فضای بیرونی و درگاهی‌های مربوطه، دالانها و راهروهای عبوی بمنظور ارتباط به طبقات، پله‌های تراشیده شده در سنگ و…. حتی اقدام به ایجاد جای مناسب کلون و جفت و بست پنجره‌ها و درگاهی‌ها نموده‌اند تا بیش از پیش امنیت هر قسمت را تامین نمایند و این موضوع نشان از نوعی معماری پیشرفته و بکارگیری خاص آن دارد. البته بدلیل و ریزش‌هایی که در اثر گذشت زمان در صخره‌های بیرونی و پیرامون دهانه ورودی در مجموعه معماری صخره‌ای غار ایجاد شده،

غار کرفتو

تعداد اطاقها و راهروهای موجود در کلیه طبقات در حال حاضر مشخص نیست و بنظر می‌رسد مجموعه معماری صخره‌ای و دست‌ساز غار بسیار گسترده‌تر از وضعیت کنونی آن باشد و آثار این تخریبها هنوز هم کاملاً مشخص و واضح است. بررسی دیواره برخی از اطاقهای طبقات غار و راهروهای عبوری آنها نقوشی بصورت استلیزه (خلاصه شده) از جانوران و گیاهان وجود دارد که بعنوان نقوش صخره‌ای می‌تواند بابت تحقیقات و مطالعات فراوانی باشد. زیباترین بخش معماری غار، طبقه سوم آن است که علاوه بر دقت در تراشیدن و کندن اطاقها، فرم خاص سقفها بصورت کمانی و ایجاد درگاهیها و پله‌های آستانه آن و پنجره‌ها و نورگیرهای اطاقها از نظر تزئینات بکار رفته و … از اهیمت خاصی برخوردار است و از نظر تزئینات موجود در پنجره‌ها قابل مقایسه با آثار موجود در معماری نوشیجان تپه همدان از دوران مادهاست. بر روی سردر ورودی یکی از اطاقهای طبقه سوم کتیبه‌ای یونانی وجود دارد که تا حد زیادی صدمه دیده است. در این کتیبه از الهه هراکلس یاد شده و به همین دلیل بسیاری این غار را معبد الهه یونانی نامگذاری کرده‌اند، در این کتیبه آمده است: ”این خانه هراکلس است، هرکس در آن وارد شود در امان است.“ وجود این کتیبه سبب شده تا برخی را عقیده بر این باشد که احتمالاً این غار مدتی به صورت موقت مورد سکونت و استقرار سلوکیان (جانشینان پس از اسکندر مقدونی) قرار گرفته که پس از فتوحات مهرداد دوم اشکانی به سمت غرب ایران حرکت نموده‌اند. همچنین در راهرو ارتباطی طبقه اول به دوم غار یادگاری ازخانیکف مستشرق روسی بر دیواره راهرو کنده شده که حکایت از بازدید ایشان در سال ۱۹۱۷٫م دارد.

ستون فقرات اصلی غار قریب به ۷۵۰ متر طول دارد که در این مسیر پرپیچ و خم، دهانه‌ها و دالانهای گوناگونی منشعب می‌گردد و به همین جهت تاکنون کسی راقادر به شناسایی تمامی این مسیرها و تهیه نقشه کامل از آن نبوده است. مسیر طبیعی غار در طول خویش دارای تفاوت‌های بسیاری است، بطوری که در برخی بخشها علاوه بر وسعت خاص دالانها وتالارهای طبیعی و ارتفاع زیاد سقف آنها، قسمتهایی وجود دارد که بایستی به حالت سینه‌خیز و به دشواری از آنها عبور نمود.

همین وضعیت خاص باعث شده تا افسانه‌ها و داستانهای بسیاری در میان اهالی منطقه وجود داشته باشد و بسیاری از طلسم غار و نحوه ایجاد آن سخن به میان آورند، حتی این امر در نوشته‌های مؤلفین محلی استان تاثیر گذارده و به ذکر چنین مطالبی پرداخته‌اند.

غار کرفتو از گذشته‌های دور مورد توجه محققین، اندیشمندان و پژوهشگران داخلی و خارجی قرار گرفته و علاوه بر ذکر مواردی که قبلاً بیان گردید در نوشته آقای فون‌گال تحت عنوان ”فضاهای نیایشی در صخره‌های کرفتو نزدیک تکاب (آذربایجان غربی)“ از تحقیقات و بررسی‌های چندی از محققین همانند: کرپورتر (سال ۱۸۱۸٫م)، راولینسون (سال ۱۸۳۸٫م)، اشتاین (سال ۱۹۶۳٫م)، پروفسور ناومان المانی (سال ۱۹۷۵٫م) و … ذکر شده است و هریک از محققین و نویسندگان براساس مطالعات خوشی و مشاهدات انجام گرفته به توصیف و تشریح وضعیت غار، تهیه نقشه و مشخصات آن وکاربرد و عملکرد آن پرداخته‌اند که گهگاه نظرات، تفاوت‌های بسیاری با هم دارد.

پس از سالهای متمادی تلاشهای فراوانی از سوی مقامات و مسئولین محلی بویژه میرات فرهنگی استان به عمل آمد تا این اثر برجسته تحت اجرای برنامه ساماندهی و ایجاد خدمات و تسهیلات رفاهی به منظور جذب گردشگران قرار گیرد و به همین جهت علاوه بر بررسیهای میدانی که با مشارکت میراث فرهنگی استان و گروه غارنوردی میثم کرمانشاه در سال ۱۳۷۰٫ش انجام گرفت، در سال ۱۳۷۶ تحت سرپرستی دکتر سید محمود میراسکندری برنامه گمانه‌زنی غار انجام گرفت و به دنبال تصویب طرح ساماندهی غار در سال ۱۳۷۷ و انجام برخی اقدامات اولیه در سالهای ۱۳۷۹، ۱۳۸۰ و ۱۳۸۲٫ش سرفصل برنامه کاوش و حفاری در قالب هیاتی مرکب از باستانشناسان تحت سرپرستی آقای حسن رضوانی انجام گرفت که علاوه بر انجام برنامه‌های تحقیقاتی در خصوص غار کرفتو به انجام پژوهشهایی در غار ”کانی‌میکائیل“ واقع در بخش شمالی غار کرفتو، قبرستان و محدوده کول تاریکه روستای یوزباش‌کندی و … منجر گردید و نتایج حاصل بسیار چشمگیر و حائز اهمیت می‌باشد. عمده‌ترین اقدامات از سال ۷۸ تاکنون که توسط اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان کردستان در این اثر باستانی انجام گرفته، می‌توان به موارد ذیل به عنوان نمونه اشاره کرد:

۱-اجرای برنامه کاوش و حفاری در غار طی سه فصل و انجام عملیات خاکبرداری و تخلیه خاکهای موجود بویژه در بخشهای جلویی غار.

۲-انجام عملیات برق‌رسانی و نورپردازی محدوده داخلی غار تا بخش انتهایی ستون فقرات اصلی در جوانب گوناگون و محدوده بیرونی آن.

۳-ایجاد و احداث پله‌ها و پاگردسنگی در محدوده بیرونی غار و نصب پله فلزی در بخش بیرونی دهانه آن جهت تردد سهل و آسان گردشگران.

۴-ایجاد سکوهای سنگی به منظور استفاده در اقامت موقت روزانه بازدیدکنندگان

۵-انجام عملیات خاکیرداری و ایجاد پارکینگ وسایط نقلیه.

۶-جمع‌آوری، هدایت و کنترل آبهای چشمه بیرونی غار و احداث تاسیسات تصفیه آب به منظور تامین آب شرب بازدیدکنندگان.

۷- احداث اطاقک نگهبانی و بلیط فروشی، پایگاه عملیات و سرویسهای بهداشتی.

۸-نصب پله‌ها و معجرهای چوبی در بخش‌های داخلی غار به منظور تامین امنیت گردشگران در هنگام بازدید از فضاهای داخلی و …

با توجه به اقدامات و برنامه‌های انجام گرفته تاکنون، بایستی یادآوری نماید که در طی برنامه‌های کاوش و اجرای امور مطالعاتی، تحقیقاتی نتایجی در خصوص وجود آثاری از دوران پیش از تاریخ، دوران تاریخی و دوران اسلامی در غار کرفتو بدست آمده و هم‌اکنون نیز ارائه اینگونه برنامه‌ها در دست اقدام و اجرا می‌باشد و می‌توان به عنوان ختم سخن بیان نمود که این اثر عظیم می‌تواند از لحاظ موضوعات پژوهشی و تحقیقی مورد تفحص، تعمق و تفکر بسیاری از اندیشمندان رشته‌ها و شاخه‌های گوناگون علمی قرار گید که امید است در آینده‌ای نه‌چندان دور شاهد تحقق این ادعا باشیم.

صابر وفایی

کارشناس باستانشناسی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری اسنان کردستان

نویسنده : admin

مشاهده همه نوشته ها

نوشته های مرتبط

نظرات 3 برای “غار کرفتو”

  1. همایون می گوید:

    با سلام
    بهرامی هستم از شهرستان دشتستان استان بوشهر
    کَر یا کِر در زبان عامیانه مردم کوه نشین بخش بوشکان و ارم به معنای اشکفت و غار و همچنین اَفتوُو به معنای آفتاب هست و من حدس می‌زنم نام کرفتو برگرفته از این دو واژه (کِر و اَفتو) یعنی غار رو به آفتاب هست یا غاری که آفتابگیر هست و شاید علاوه بر اینکه مامن مردم منطقه در زمان هجوم دشمنان بوده بعنوان سرپناه در مقابل بارش باران و برف زمستانی نیز مورد استفاده قرار می گرفته است.

  2. محمد می گوید:

    واژه کرفتو برگفته از کلمه لاتین Carve به معنای کندن و یا کلمه Crypt به معنای دخمه و غار است. فرار کردن از این حقیقت که یونانیها نزدیک به ۴۰۰ سال بر سرزمین ما حکومت کرده و تاثیر عمیقی بر زبان و فرهنگ ما گذاشته اند زیبنده اهل فن و علم نیست.

ارسال یک پاسخ

نام * تارنما

*

پر فروش ترین محصولات

هه نبانه بورینه
دیوانی ماموستا هیمن
دیوانی ماموستا قانع
دیوانی ماموستا شیرکو بیکس

تاییدیه سامانه ی ساماندهی

logo-samandehi

تاییدیه درگاه پرداخت

تبلیغات

Statistics