ایلام (به کردی: ئیلام) به یکی از شهرهای غربی ایران و مرکز استان ایلام است که بعد از شهرهای کرمانشاه و سنندج سومین شهر بزرگ کردنشین ایران محسوب می‌شود. جمعیت این شهر برپایهٔ سرشماری سال ۱۳۹۰ خورشیدی برابر با ۱۷۲٬۲۱۳ نفر بوده‌است.شهر ایلام در حصاری از کوه‌ها و ارتفاعات جنگلی وواقع شده و آب و هوایی معتدل کوهستانی و بهاری دارد. زبان اهالی شهر ایلام کردی ایلامی و در اکثریت شیعه هستند.

 

ایلام در عهد باستان نام‌های بسیاری مانند آلامتو، اریوجان، ماسبذان داشته و در قرن اخیر نام این شهر «دیوالا» و «حسین‌آباد» بوده‌است.

وجه تسمیه

ایلام در گذشته نام‌های متعددی به خود گرفته و برخی معتقدند که ایلام واژه‌ای است مرکب از دو کلمهٔ «ایل» و «ام» به معنی سرزمین بلند است. بابلی‌ها نیز قسمت مرتفع سرزمینی را که در شرق کشورشان قرار داشت، الامتو یا الام یا ایلامتو به معنای کوهستان و شاید کشور یا محل طلوع خورشید به معنی مشرق می‌نامیدند، این سه نام از کلمه الامو گرفته شده که ریشهٔ این کلمه آشوری است.

ایلام در گذشته نام‌های متعددی به خود گرفته و برخی معتقدند که ایلام واژه‌ای است مرکب از دو کلمهٔ «ایل» و «ام» به معنی سرزمین بلند است. بابلی‌ها نیز قسمت مرتفع سرزمینی را که در شرق کشورشان قرار داشت، الامتو یا الام یا ایلامتو به معنای کوهستان و شاید کشور یا محل طلوع خورشید به معنی مشرق می‌نامیدند، این سه نام از کلمه الامو گرفته شده که ریشهٔ این کلمه آشوری است.

 

معانی دیگر ایلام عبارت است از: طعام عروسی ساختن، (منتهی الارب) مهمانی عروسی کردن (تاج المصادر بیهقی)، یه طعام عروسی کسی را بردن، ولیمه دادن، مهمانی عروسی دادن و مجتمع و فراهم آمدن خوی و خرد (منتهی الارب)، (آنند راج)، (ناظم الاطباف). این معانی معانی همگی با مسمی و متناسب با ویژگی‌های منطقه‌ای و بومی ساکنان این نواحی است.

 

ام در زبان گیلکی به صورت پسوند با مفهوم بلند می‌باشد که به مفهوم جایگاه در آخر واژه‌ای ظاهر می‌شود.

ایلام در دورهٔ قاجار به حسین‌آباد والی معروف بوده است و درسال ۱۳۰۷ شمسی به ایلام تغییر نام یافته است.

پیشینه تاریخی

مفصل‌ترین گزارش در باب مرگ مهدی خلیفهٔ عباسی در ماسبذان، توسط طبری گزارش شده است. وی حدود چهار صفحه در خصوص رفتن مهدی به ماسبذان و وفات او نوشته است. واین که در همان‌جا فوت می‌کند و محل دفن او در دهکدهٔ «رذ» که از دهکده‌های ماسبذان بوده و در شهر ایلام امروزی واقع شده بود؛ و تاریخ آن را، سال صد و شصت و نه ذکر کرده است. از واضح، ناظر مهدی آورده‌اند که گوید: «مهدی، در ماسبذان، در دهکده‌ای به نام رذ به شکار رفت و … سگان از پی آهویی برفتند. وی نیز همچنان از پی آن بود، آهو از در خرابه‌ای بیرون دوید، سگان از پی آن بیرون دویدند، اسب نیز از پی سگان به درون دوید که پشت وی بر در خرابه بشکست و هماندم بمرد.»[۹] رستم رفعتی چنین می‌آورد: «قبر مهدی خلیفه عباسی در ده بالا -ایلام کنونی- بود و تیره‌هایی از ایل دهبالایی خادمین این قبر بودند. بر روی این قبر تا سال ۱۳۱۴ بارگاهی برقرار بود اما این اثر تاریخی – اسلامی در سال ۱۳۴۳ تخریب شد.» اما ایلام کنونی در سال ۱۳۰۸ شمسی در منطقه‌ای که حسین‌آباد نامیده می‌شد از نو احداث گردیده و یک سال بعد با توجه به سابقه تاریخی و تصویب فرهنگستان ایران به نام ‹‹ایلام›› نام گذاری شده‌است.

 

ایلام از دیرباز جایگاه شهرنشینی و گهواره فرهنگی ایرانیان بوده است. در دوره ساسانی بخشی از سرزمین «پهله» یا «پهلو» شمرده می‌شده و تازیان آن را «جبال» می‌نامیده‌اند. از سدهٔ چهارم تا میانه‌های ششم قمری، این منطقه بخشی از عراق عجم بود. ایلام در دوران جنگ ایران و عراق بشدت آسیب دید.

آب و هوا

شهر ایلام در حصاری از کوه‌های بلند قرار گرفته و نقاط شهر بین ۱۳۶۰ تا ۱۵۴۰ (در میدان ارغوان) از سطح دریا ارتفاع دارند. به همین دلیل این شهر دارای آب و هوای معتدل کوهستانی می‌باشد. در ضمن اختلاف دما در شب و روز دارای اختلاف نسبتاً کمی است. در میان مراکز استان، ایلام بعد از شهرهای رشت، یاسوج و ساری مقام چهارم بارندگی بلند مدت سالیانه را داراست.

گسترش

ایلام در میان چندین کوه که دور تادور شهر کشیده شده‌اند قرار دارد که آب و هوای معتدل تری نسبت به دیگر نقاط استان دارد. از آنجایی که تپه زیبا و طبیعی شاهد (خرگوشان) و قبر صی می (مهدی پدر هارون الرشید) یکی از خلفای عباسی و دره زیبای ارغوان در میان این کوه‌ها قرار داشت، غلامرضا خان والی در زمان قاجار بر آن شد تا قلعه والی را در میان آن کوه‌ها بنا کند.

 

در حال حاضر شهر ایلام به عنوان مرکز سیاسی-اداری استان ایلام از شهرهای توسعه یافته باختر کشور است و به لحاظ دارا بودن تفرجگاهی جنگلی و آثار تاریخی و باستانی متعدد از زیباترین شهرهای استان نیز محسوب می‌شود.

مراکز آموزشی

  • دانشگاه ایلام
  • دانشگاه علوم پزشکی ایلام
  • دانشگاه آزاد اسلامی مرکز ایلام
  • دانشگاه پیام نور مرکز ایلام
  • مرکز آموزش عالی باختر ایلام
  • دانشگاه جامع علمی-کاربردی ایلام
  • دانشگاه علوم و تحقیقات ایلام
  • دانشگاه فرهنگیان، پردیس‌های امام جعفر صادق ایلام (زنان) و شهید مدرس ایلام (مردان)

 

صنایع

  • پالایشگاه گاز ایلام
  • پتروشیمی ایلام
  • کارخانه سیمان ایلام
  • کارخانه سس سارگُل
منبع ویکی پیدیا

نویسنده : hewram-vian

مشاهده همه نوشته ها

نوشته های مرتبط

ارسال یک پاسخ

نام * تارنما